Od 1 października 2026 roku zakup zwykłych usług biznesowych — tworzenia oprogramowania, reklamy, obsługi księgowej, doradztwa — może skutkować nieoczekiwaną odpowiedzialnością: jeśli dostawca nie rozliczy VAT po swojej stronie, zapłacić może być zmuszony nabywca. Ustawa została już uchwalona przez Sejm (17 lipca 2026 r., projekt UD314) — to nie projekt w toku prac, lecz przepis wchodzący w życie za kilka tygodni.
Co się zmienia
Mechanizm odpowiedzialności solidarnej nabywcy istniał już wcześniej, ale dotyczył wyłącznie „wrażliwych” towarów z Załącznika nr 15 — prętów stalowych, złomu, paliw, elektroniki. Teraz katalog rozszerza się o nowy Załącznik nr 16, do którego po raz pierwszy trafiają usługi niematerialne.
Jakie konkretnie usługi są teraz objęte ryzykiem
| Usługa | Kod PKWiU |
|---|---|
| Tworzenie oprogramowania | 62.01 |
| Doradztwo IT | 62.02.2 |
| Hosting, zarządzanie stronami | 63.11.12 |
| Usługi księgowe | 69.20.2 |
| Doradztwo biznesowe, zarządzanie | 70.22 |
| Doradztwo architektoniczno-budowlane | 71.11.24 |
| Badania naukowe i prace rozwojowe | 72 |
| Reklama | 73.1 |
| Badania rynku | 73.2 |
| Pozostałe usługi profesjonalne | 74.90 |
| Usługi związane z zatrudnieniem | 78 |
Lista obejmuje praktycznie cały zakres usług, które codziennie kupuje każda średnia firma — od dewelopera strony po księgową, od agencji reklamowej po agencję rekrutacyjną.
Przykład liczbowy: firma IT zamawia u jednego podwykonawcy rozwój modułu za 60 000 zł netto miesięcznie — kwota przekracza próg 50 000 zł. Jeśli później okaże się, że podwykonawca nie rozliczył VAT z tej transakcji, a zamawiający nie zweryfikował go należycie wcześniej — pod ryzykiem znajdą się wszystkie faktury od tego podwykonawcy za dany miesiąc, nie tylko ta, która przekroczyła limit.
Kto jest w strefie podwyższonego ryzyka
Lista usług z Załącznika nr 16 dotyka bezpośrednio kilku grup biznesu częściej niż pozostałych:
- Firmy IT i deweloperzy — regularnie kupują i sprzedają usługi z tej samej listy (rozwój, doradztwo, hosting), ryzyko powstaje w obie strony;
- Biura rachunkowe — same świadczą usługi z wykazu (69.20.2), więc ich klienci formalnie też podlegają normie przy opłacie obsługi księgowej;
- Agencje reklamowe i marketingowe — zarówno jako dostawcy, jak i nabywcy usług reklamowych z kategorii 73.1/73.2;
- Firmy z aktywnym outsourcingiem — te, które regularnie zatrudniają podwykonawców do doradztwa, usług kadrowych lub tworzenia oprogramowania powyżej wskazanych progów.
Przy jakich kwotach powstaje ryzyko
Odpowiedzialność ma zastosowanie, jeśli spełniony jest przynajmniej jeden z warunków:
- Kwota pojedynczej faktury przekracza 15 000 zł brutto;
- Łączna wartość usług nabytych od jednego dostawcy w danym miesiącu przekracza 50 000 zł netto — wówczas odpowiedzialność obejmuje wszystkie faktury od tego dostawcy w danym miesiącu, niezależnie od wartości poszczególnych dokumentów.
Split payment już nie daje pełnej ochrony
Wcześniej płatność w mechanizmie podzielonej płatności (MPP, split payment) automatycznie wyłączała odpowiedzialność solidarną nabywcy — była to skuteczna ochrona. Po zmianach zasada ta działa z zastrzeżeniem: jeśli nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że faktura została wystawiona przez podmiot nieistniejący, dokumentuje czynność, która nie została wykonana, podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością lub potwierdza czynności dokonane w warunkach nadużycia prawa — płatność w MPP już nie chroni przed odpowiedzialnością.
To przesuwa punkt ciężkości z samego sposobu płatności na realną weryfikację kontrahenta — konieczna staje się „należyta staranność”, którą trzeba będzie wykazać w razie sporu.
Stawki realne, nie hipotetyczne
Według danych Ministerstwa Finansów, sankcje z art. 112b ustawy o VAT (do 30% kwoty zaniżenia podatku) oraz art. 112c (100% VAT) już teraz osiągają poważne kwoty: w 2025 roku sankcje według stawki 100% przekroczyły łącznie 400 mln zł, według stawek do 30% — 270 mln zł. To nie hipotetyczne zagrożenie, lecz działający, aktywnie stosowany instrument.
Najczęstsze pytania
Czy odpowiadam automatycznie za dług każdego dostawcy?
Nie. Odpowiedzialność powstaje tylko wtedy, gdy wiedziałeś lub powinieneś był wiedzieć o problemie — nie za sam fakt zakupu usługi.
Co zrobić, jeśli regularnie kupuję usługi od tego samego dostawcy na duże kwoty?
Warto wcześniej wymagać od dostawcy potwierdzenia rozliczenia VAT, sprawdzać jego status w otwartych rejestrach (wykaz podatników VAT), i robić to przed transakcją, nie po fakcie.
Czy MPP jest teraz bezużyteczne?
Nie, nadal zmniejsza ryzyko w większości przypadków — przestaje jednak być automatyczną, bezwarunkową ochroną przy wyraźnych oznakach oszustwa ze strony dostawcy.
Co zrobić już teraz
Jeśli Twoja firma regularnie kupuje usługi IT, reklamę, doradztwo lub obsługę księgową na kwoty zbliżające się do wskazanych progów — warto już teraz wdrożyć procedurę weryfikacji kontrahentów. Konkretnie oznacza to:
- Sprawdzenie dostawcy w wykazie podatników VAT (rejestr Szefa KAS) — przed zawarciem transakcji, nie po otrzymaniu faktury;
- Poproszenie dostawcy o potwierdzenie rejestracji jako czynnego podatnika VAT — pisemnie, nie ustnie;
- Zweryfikowanie adresu i danych dostawcy w CEIDG/KRS — upewnienie się, że firma realnie istnieje i prowadzi działalność;
- Zachowanie wszystkich tych weryfikacji z datami — jeśli później powstanie spór, trzeba będzie udowodnić nie tylko sam fakt weryfikacji, ale i to, że nastąpiła przed transakcją, nie po fakcie;
- Ostrożność wobec nietypowych warunków — cena istotnie niższa od rynkowej, niepełne udokumentowanie usługi, odmowa dostarczenia dokumentów potwierdzających — wszystko to może stać się argumentem przeciwko Tobie podczas kontroli.
